क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवमन्तरं ज्ञानचक्षुषा ।
भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम् ॥
kṣetrakṣetrajñayorevamantaraṃ jñānacakṣuṣā |
bhūtaprakṛtimokṣaṃ ca ye viduryānti te param ||
Sri Madhvacharya (1238–1317)Bhagavad Gita Tatparya Nirnaya
जीवानामचेतनप्रकृतेर्मोक्षं - भूतप्रकृतिमोक्षम्॥34॥
Swami Sivananda (1887–1963)Bhagavad Gita
35. They who, through the eye of knowledge, perceive the distinction between the Field and
its Knower, and also the liberation from the Nature of being, they go to the Supreme.
COMMENTARY: They who know through the eye of intuition opened by meditation and
the instructions of the Guru and the scriptures, that the Field is insentient, the doer, changing and
finite, and that the Knower of the Field is pure Consciousness, the non-doer, unchanging and
infinite, and who also perceive the non-existence of Nature, ignorance, the Unmanifested, the
material cause of being,—they attain the Supreme.
Bannanje Govindacharya (1936–2020)Bhagavad Gita Pravachana
ಕ್ಷೇತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಯೋಃ ಏವಮ್‌ ಅಂತರಮ್‌ ಜ್ಞಾನೊ ಚಕ್ಷುಷಾ |
ಭೂತ ಪ್ರಕೃತಿ ಮೋಕ್ಷಮ್‌ ಚ ಯೇ ವಿದುಃ ಯಾಂತಿ ತೇ ಪರಮ್‌ - ಕ್ಷೇತ್ರ-ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರೊಳಗಣ ಈ ಅಂತರವನ್ನು,
ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ [ಜೀವರಿಗೆ ಚೇತನ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ] ಬಿಡುಗಡೆಗೆ ಕಾರಣವಾದ
ತಿಳಿವಿನ ದಾರಿಯನ್ನು ತುಳಿದವರು ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕ ಈ ಅಧ್ಯಾಯದ ಉಪಸಂಹಾರ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಅಂದರೇನು, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಅಂದರೇನು, ಕ್ಷೇತ್ರ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರ
ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವೇನು; ಜೀವಜಾತ ಜಡದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಲು ಇರಬೇಕಾದ ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧಕ
ಗುಣಗಳು-ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಅರಿತು ಆಚರಣೆಗೆ ತಂದು ಬದುಕುವವರು ಸರ್ವಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಭಗವಂತನನ್ನು
ಸೇರುತ್ತಾರೆ.
ಇತಿ ತ್ರಯೋದಶೋ*$ಧ್ಯಾಯಃ
ಹದಿಮೂರನೆಯಯ ಅಧ್ಯಾಯ ಮುಗಿಯಿತು
rk i
Bibek Debroy (1955–2024)The Bhagavad Gita
(34)
‘Those who, through their eyes of knowledge, know the difference between
kshetra and kshetrajna in this way and freedom from beings and
prakriti,47they attain the supreme goal.’